Zanim naszkicuję bryłę domu, patrzę na działkę. Gdzie biegnie droga, po której stronie rosną stare drzewa, w którym miejscu otwiera się widok na łąkę, gdzie pozostały jabłonie po dawnym sadzie. Na Podlasiu takie obserwacje mogą powiedzieć o przyszłym domu znacznie więcej niż katalog gotowych rozwiązań.

Dom na Podlasiu funkcjonuje w bardzo charakterystycznym krajobrazie. Drewniana zabudowa wsi, długie działki ciągnące się za domami, pola, łąki, sady i ściany lasu tworzą układ, który przez dziesięciolecia wpływał na sposób budowania. Współczesny projekt domu może czerpać z tej logiki również wtedy, kiedy powstaje dla rodziny oczekującej dużej kuchni, otwartej części dziennej, tarasu i szerokich przeszkleń.

Dla mnie najciekawsze pytanie brzmi więc: jak zaprojektować nowy dom, żeby należał do tego miejsca? 

Charakterystyczne proporcje działki na Podlasiu

Działki siedliskowe wielu dawnych wsi Podlasia mają kształt wąskich, mocno wydłużonych prostokątów. Dom stoi bliżej drogi, a kolejne zabudowania gospodarcze układają się w głębi parceli. Taki porządek bardzo wyraźnie zachował się między innymi w Trześciance. Narodowy Instytut Dziedzictwa opisuje tam zagrody rozciągnięte pomiędzy główną drogą a drogą zagumienną; większość domów jest zwrócona szczytem do ulicy. Podobny układ można oglądać również w Socach.

To świetna lekcja dla osób planujących projekt domu na Podlasiu. Wąska parcela nie jest wyłącznie ograniczeniem, które trzeba obejść. Jej proporcje mogą podpowiedzieć kształt budynku, ustawienie wejścia, miejsce tarasu oraz sposób poprowadzenia dalszej części ogrodu.

Dom oparty na wydłużonym rzucie prostokąta bardzo naturalnie odnajduje się w takim układzie. Ustawienie szczytem do drogi porządkuje pierzeję wsi, a prywatna część działki rozwija się za budynkiem: najpierw taras, później ogród, sad, łąka albo dalsza część posesji.

Przy projektowaniu lubię patrzeć na całą parcelę jak na jeden ciąg, a nie na osobne pole pod budynek i resztę gruntu pozostawioną na później.

Szczyt od drogi, życie po drugiej stronie

Dawne ustawienie domu szczytem do ulicy wpływało także na relację pomiędzy częścią publiczną i prywatną. Od strony drogi widoczny był zwarty, często dekorowany szczyt, natomiast codzienność gospodarstwa rozwijała się dalej, wzdłuż działki.

We współczesnym domu można wykorzystać podobny porządek. Od ulicy pojawia się wejście, ganek lub spokojniejsza elewacja. Salon i jadalnia kierują się ku ogrodowi, a taras trafia tam, gdzie zamiast samochodów i sąsiedniej bramy oglądamy drzewa, wysokie trawy albo stary sad.

Takie ustawienie bardzo dobrze współgra z tradycyjną, prostą bryłą. Dom podlaski nie potrzebuje wielu załamań, wykuszy i przypadkowych dachów, żeby stworzyć ciekawą przestrzeń. Znacznie więcej można osiągnąć proporcją budynku, rytmem okien, gankiem czy sposobem połączenia części dziennej z ogrodem.

Okno jako kadr na łąkę

Duże przeszklenia pojawiają się dziś w wielu projektach i sama bardzo chętnie z nich korzystam. Na działce otoczonej krajobrazem trzeba jednak najpierw zdecydować, co przez takie okno będziemy oglądać.

Jeśli po jednej stronie znajduje się ściana lasu, po drugiej otwarta łąka, a z tyłu kilka starych jabłoni, szkoda traktować wszystkie elewacje jednakowo. Jedno okno może otworzyć jadalnię na sad, inne towarzyszyć widokowi z kuchennego blatu, a przeszklenie salonu prowadzić wzrok daleko ponad tarasem.

W takim projekcie krajobraz wchodzi do wnętrza bez dodatkowych dekoracji. Wiosną widać kwitnące drzewa, pod koniec lata wysokie trawy, jesienią zmieniające się kolory lasu. Dom żyje w rytmie otoczenia.

Przy projektach inspirowanych tradycyjną architekturą Podlasia staram się jednak zachować proporcje elewacji. Wielka szklana ściana na froncie drewnianego domu może całkowicie zmienić charakter bryły. Zdecydowanie ciekawiej wygląda dla mnie połączenie tradycyjnego rytmu od strony drogi z większym otwarciem tam, gdzie dom spotyka się z ogrodem.

Taras z widokiem na… życie

Taras często pojawia się na rzucie jako prostokąt dopisany do salonu. Na działce wiejskiej można podejść do niego znacznie bardziej świadomie.

Czasem naturalnym miejscem będzie fragment przy starym sadzie, gdzie korony drzew tworzą przyjemne tło. Na działce graniczącej z lasem taras może kierować się w stronę jego krawędzi. Przy otwartej łące chętnie wykorzystałabym szeroki widok i pozostawiła przed domem trochę oddechu, zamiast natychmiast wypełniać tę przestrzeń tujami, pergolami i kolejnymi elementami ogrodowymi.

Ganek, weranda i zadaszony taras mają zresztą w wiejskiej architekturze długą historię. Były miejscem pomiędzy wnętrzem a podwórzem. W nowym domu mogą przejąć podobną rolę: rano wypić tam kawę, po południu schować się przed słońcem, wieczorem usiąść i patrzeć na ogród.

Kraina Otwartych Okiennic – lekcja, którą warto odbyć na żywo

Trześcianka, Soce i Puchły tworzą Krainę Otwartych Okiennic, jeden z najbardziej rozpoznawalnych fragmentów drewnianej architektury Podlasia. Zachowały się tam domy z dekorowanymi okiennicami, wiatrownicami, narożnikami i szczytami, a ornamentyka tych budynków jest charakterystyczna dla lokalnego krajobrazu.

Polecam takie miejsca inwestorom przede wszystkim po to, żeby zobaczyli cały układ wsi, a nie pojedynczą ozdobę sfotografowaną z bliska. Kolorowa okiennica przyciąga wzrok, lecz równie interesujący jest rytm domów przy drodze, ich skala, odległość od siebie, sposób ustawienia na parcelach i relacja z zabudowaniami gospodarczymi.

Dom w stylu podlaskim można projektować bez kopiowania ornamentów jeden do jednego. Czasem mocniejszym nawiązaniem do regionu będzie prosta drewniana bryła ustawiona zgodnie z historycznym rytmem działki niż budynek pełen dekoracji, którego proporcje nie mają wiele wspólnego z lokalną zabudową.

Drewno dobrze czuje się w takim krajobrazie

Podlasie naturalnie kojarzy się z drewnianymi domami i takie skojarzenie ma mocne podstawy. Do dzisiaj w wielu wsiach zachowała się tradycyjna zabudowa drewniana, a współczesne projekty mogą twórczo rozwijać ten język.

Na naszej stronie mamy również projekty inspirowane podlaskimi chatami, między innymi Doświatek – dom na planie prostokąta z dwuspadowym dachem o nachyleniu 45 stopni – oraz Ładyszkę, w której pojawia się przeszklony ganek i tradycyjna technologia wieńcowa.

Drewno w sąsiedztwie starego sadu czy lasu starzeje się w naturalny sposób i z czasem jeszcze mocniej wpisuje budynek w otoczenie. Lubię zestawiać je z prostym dachem, kamieniem, cegłą albo spokojną stolarką. Materiał ma wówczas swoją przestrzeń i nie konkuruje z krajobrazem.

[H2] Dom zakorzeniony w Podlasiu

Regionalny charakter składa się z wielu decyzji: ustawienia budynku, proporcji bryły, kierunku kalenicy, materiałów, widoków z okien, miejsca tarasu i sposobu zagospodarowania działki.

Dlatego projekt domu drewnianego na Podlasiu zaczynam od krajobrazu. Wąska parcela podpowiada układ. Droga wyznacza relację domu ze wsią. Łąka otwiera widok. Sad może stać się częścią ogrodu, a las tłem dla strefy dziennej.

Podlasie ma własny język architektury. Najciekawsze projekty domów powstają wtedy, kiedy najpierw nauczymy się go czytać, a później opowiemy nim współczesną historię.

FAQ

Jak ustawić dom na wąskiej i długiej działce na Podlasiu?
Historyczne układy wielu podlaskich wsi pokazują domy ustawione szczytem do drogi i zabudowania gospodarcze prowadzone dalej w głąb parceli. Przy współczesnym projekcie taki kierunek może pomóc uporządkować strefę wejściową, część prywatną oraz ogród.

Co wyróżnia tradycyjną architekturę Podlasia?
Charakterystyczne są drewniane domy o prostych bryłach, dwuspadowe dachy, bogato zdobione okiennice, wiatrownice, narożniki i szczyty. Szczególnie dobrze zachowane przykłady można zobaczyć w Trześciance, Socach i Puchłach należących do Krainy Otwartych Okiennic.

Czy współczesny dom na Podlasiu może mieć duże przeszklenia?
Tak. Najlepiej traktować je jako część całej kompozycji budynku i kierować ku najciekawszym fragmentom działki: łące, lasowi, ogrodowi czy sadowi. Od strony drogi spokojniejszy rytm okien często lepiej współgra z regionalnym charakterem zabudowy.